Archive

Posts Tagged ‘Мұхтар Мағауин’

Рухани қажеттілік

Желтоқсан 18, 2008 Пікір қалдыру

«Ең мәндісі – сол шығарманың өзі. Қандай жағдайда, қалай жазылды, бұл төртінші, бесінші кезектегі нәрсе. Анау себеп, мынау себеп деген де бос сөз, себеп біреу-ақ: қаламгердің ішкі рухани қажеті. Қас қаламгер өзі үшін ғана жазады. Ең алдымен өзі үшін. Алма ағашы неге гүлдейді – жеміс шықсын, оны біреу жесін деп емес, тіршілігін жалғау үшін. Гөте «Мариенбад эллегиясын» кім үшін жазды? Өзі үшін. Жазбаса… құсадан өлетін еді. Жазу – физиологиялық құбылыс. Тәннің емес, жанның, рухтың. Айрмасы – қалдық емес, өнім. Ой мен сезімнің мый қатпарларында қорытылып, тазарып шыққан көрінісі. Ал анау, мынау дегеннің бәрі себеп емес, түрткі, әсер, асса құнарлы тыңайтқыш қана. Гөтенің басынан өткен Мариенбад хикаясы да сол сияқты…»

Мұхтар Мағауиннің «Шипалы арасан» хикаятынан үзінді

Advertisements

Мұхтар Мағауин шығармаларындағы ұлттық мұрат.

Маусым 22, 2008 3 пікір

(жалғасы)Кезінде халқымыздың сал серілері атанған, күй құдіретінің шебері болған Байжігіт, Қызай, Айтан, Кербала, Қуандық сияқты өнер иелерінің күйлерін өмірде болғанын білмейтін консерватория ұстаздары мен студенттеріне Тоқсоба қарттың көңілі қалады. Жалғыз атасының арман-тілегін немересі Нәрік орындап,  ұмыт болған  көне күйлерді жандандырады.Жазушының сонау қазақ халқының басында өтіп жатқан қысылтаяң кезеңдерде жазған үлкен туындысы  «Көк мұнар» романы. Бұл романда орыстың айдауында жүрген халқымыздың рухани мұраларын аяқ асты қылған, ұлттық тіліміз бен дінімізден, мәдениетіміз бен ділімізден айыруға шақ қалғандығын, келер ұрпақтың намыссыздығын, жігерсіздігі жайлы сөз етеді. Романның басты кейіпкері Едігенің ұлтына деген сенімі, шексіз махаббаты күннен күнге асып отырғаннын шығарманың өн бойынан байқаймыз. Жас аспиранттың мына қатал тағдырға деген көзқарасы кей жағдайда эгоисттік сықылды көрігенімен, халқымыздың көкейінде жатқан мұңы екендгі шүбәсіз. Ол өзінің тынымсыз ізденісі мен білімінің  арқасында үлкен жетістікке жететіне күмәні болмайды. Өйткені Едіге қоғамдағы болып жатқан озбыр саясаттың түбі ұлтымыздың тоқырауына алып келетінін білетін. Мұның себебі, ол  өзінің қатарластарының арасындағы дауларда тек шындыққа жол беретін. Едігенің бойына сонымен қатар жазушылық қасиет болатын, ол тәңірі түріктің тарихы мен өршіл рухына бас иген, өзі өмір сүріп отырған қоғамына налыған жас қыран және де өз заманының құрбаны. Әр халықтың жазушысы өз ұлтының  мұңы мен шерін, жетістігі, тарихы жайында сөз етеді. Басты кейіпкеріміздің жазып жүрген романы ертеңгі күні болашаққа құнды мұра болатынын және де әлемдік сахнада қазақ романдарының өзінік орнын табатынына сенімі берік. Өмірге саясаттың ықплынан тыс, таза адами тұрғыдан қарай білетін Едігенің қай дәуірде, қай қоғамда кездесетін өміршең тұлға екендігін атап айту қажет. Сонымен бірге бұл шығармада адам баласының жаратылуы және әлеуметтік тұрғыдан даму тарихын, діни ұстанымын баян ететін тараулар бар…Әдебиетші Едіге сезімталдығы, қайсарлығы мен намысқойлығы басым, ғылым жолында тосын жаңалық ашамын деп жүрген кеудесі есікқақпай албырт жас. Өзіне-өзі сенімді, аяқ алысы нық, жүзі ашық, ой-дүниесі жасына қарағанда ерте есейіп кеткен адамның айналадағы түрлі көзқарасқа, пікір байламға құлақ аса бермеуі заңды да. Оның эгоисиік сезім ахуалы, бір жағы, бідімдарлығы мен еңбекқорлығынан туындап жатыр. Ендеше осындай рухани әлемі орнықты, табиғаты табанды жанның ешкімге жалтақтамай, тіке айтуын, дәрменсіз талантсыз ғалымдар мен олардың айналасындағы жандармен санасқысы келмеуін елеулі мін ретінде көру артық. Жоғарыда аталған шығармаларда автор Тоқсоба, Қазы, Мамай, Едіге сынды адамадардың бүгінгі таңда сиреп бара жатқандығын, олардың орнын басар ұрпақтың кім екендігін оқырманның еншісіне қалдырмақ. Қазіргі кезде адамның адамға қасқыр болуы, қайырымсыздық пен мейірімсіздік, зұлымдықтың белең алуы, қоғамның мәдени мұраға немқұрайлықпен қарайтына, ұлттық нақышымыздың бояуының солғындауы,  ұлтымыздың ұлылығын асқақтататын қариялар қатарының азайып, келер ұрпақтың өнер халықтың рухани айнасы екенін, аңшылықты, алғыр тазы  мен сәйгүлік аттарды ұстап баптауды ұмыт қылғандарын  автор шығармаларының өзегі еткен. Автордың бұл туындыларында айтпақ ойы, ешқашан қазақ рухы мен болмысы, салт-санасы жойылмау керектігін, әр дәуірде, әр уақытта ұлттық рухымыздың өресін шыңға жетелеу әр бір қазақтың басты парызы екенін ұмытпаған абзал. (соңы)

Санаттары:публицистика Кілтсөздері:,

Мұхтар Мағауин шығармаларындағы ұлттық мұрат.

(жалғасы)Жүйріктің шабысын, қарттың қуанышы иен күйінішін  параллельді суреттеуі автор бойындағы рухтың биік екендігінің көрінісі. ″Жыланды жаздағы″ Қужаурын атты жануардың да кезінде бәйгеде дес бермеген жүйрік болғаны туралы автордың баяндауынан оқып білеміз. ″Қужауырын ақ көбік боп терлеген екен. Бір кезде осы өңірді тамсандырған тұлпар болған деседі. Алдымен құнан жарыста озыпты. Дөненінде үлкен бәйгеге қатысып, үшіншіге ілінеді. Ал елер жылы, бестісінде елу аттың алдында лағып келіпті. Бос белбеу, бота тірсек Көксерке атанады… Бір кезде желмен жарысқан бәйге Көксерке, қазіргі жарым-жартылай мүгедек Қужауырын Едігенің астына осылай тиіп еді.″ Соғыс жылдары ауыр жұмыстардың кесірінен мүгедек болып қалған атқа деген Едігенің сүйіспеншілігі ерекше. Сол себепті аттың азапты өлімі оны қатты толқытады. ″Жүйрік″ пен ″Жыланды жаз″ туындыларының негізгі көтерген мәселесі ұлттық сананың төмендеп, құлдыруы. Қазақ халқы үшін жылқы малы ішсе сусыны, кисе киімі, мінсе көлігі болған. Сонау көне замандардан Күлтегіннен, ақтабан шұбырынды кезеңінде Абылай хан, Бөгенбай, Қабанбай сынды, отарлау саясаты кезінде Кенесарының көтерілістерінде ерге қанат бітірген жылқы малы қазақтар үшін жеті қазынаның бірі болып саналған. Халқымызда атты баптап атбегілікпен айналысып, жүздің жүйрігін аламан бәйгесіне қосып, қазақтардың ұлттық өнердің сан-саласымен шұғылданғандығына осы көкем туынды бірден-бір дәлел болады. ″Көкбалақта″ халқымыздың мол рухани мұрасын  сақтаған күйші тағдыры туралы сыр шертіледі. ″Көкбалақ″ шығармасы өнердің өресін шыңға жетелеген күй құдіретін жыр еткен әдебиетімізде өшпес үлкен орны бар туынды. Романда барлық ғұмырын өнер жолында сарп еткен Тоқсоба қарт арқылы ұлттық болмысымыздың биік екенін танимыз. Ертеңін ойлаған қарт келешек ұрпқтан күтері мол болған, кейін келе жастардың сана сезімінің  уақыт өте өзгеруіне налып нағыз өнердің нақышын жоғалтатына күмәнданбаған. Ойлағанындай уақыт дегенін алатынына көзі жетіп бар білетін өнерін болашаққа аманат етпек болады, бірақ көнеден келе жатқан күйдің әуендерін жас өнер иелері  бояуын  жоғалтып бара жатқанына қария қынжылады. ″Қажым көп күй тартты. Бірінен-бірі аусайшы. Тоқсоба байқап отыр, өзара құсамайтын, әр түрлі әуендегі күйлердің өзі бір сарындас даурықпа тарсылдаққа айналып жатыр″.(жалғасы бар)

Санаттары:публицистика Кілтсөздері:,