ЖурналистикА_БлогинГ

Сүйікті оқырманыңыз кім? Блогыңызды үнемі оқитын, пікір қалдыратын оқырман емес пе? Солай болса, осы оқырман жайлы сөз етсек…

«Қазақ блогшыларына пікір қалдырып жүргендердің келбетін анықтау» ойы Асхат ағаға келген еді. Былай қарасаңыз, сіздің жазбаларыңызды үнемі оқитындар тек қана блогшы емес, сонымен қатар блогы жоқ болса да, осындағы ақпаратты қызықтайтындар. Мен білетіндерден Айко(толық атын білмеймін), Сәкен, kazakh, Ақшақар, Тоты, Керім…қалғандарын өзіңіз толықтырасыз деп ойлаймын(пікірлер ішінде). Сонымен, осы оқырман үшін блогымда сауалнама жариялаймын, ал сіздер осындай оқырмандардың адрестерін білетін болсаңыз немесе хабарласып жатсаңыз, айта салуыңызды сұраймын!!!

Сұрақтар:

1)     Блогтарды жиі оқисыз ба?

А) күнде

Ә) аптасына 3-4 рет

Б) айына бірнеше рет

2)     Блогтардың авторларымен таныссыз ба?

А) көп блогшылармен жиі хабарласып тұрамын

Ә) мен оқитын блогтардың иелері – жақын дос(тар)ым

Б) жоқ, блогтағы пікірлерді санамағанда араласпаймыз

3)     Қандай қазақ тілді блогтарды оқисыз?

     А) Әдеби(өнер/шығармашылық)тақырыпта

     Ә) Ақпараттық технологиялар тақырыбында

     Б) Діни тақырыпта

     В) Әртүрлі тақырыпта

4)     Қазақ блогтарға не жетіспейді?

А) шеберлік(сапа)

Ә) үнемі жаңартылатын блог саны аз(ұқыптылық)

Б) бәрі бар

В) өз жауабыңыз

5)     Қазақ блогтардың қазіргі жағдайы?

     А) бұрынғымен салыстырғанда жақсырақ

     Ә) бұрынғымен салыстырғанда қызықты жазбалар аз

     Б) әлі де болса көп жұмыс жасау қажет

БАҚ өміріндегі тың әрі өткір мәселелерді көтеріп, халықтың ойларын, ұсыныстарын ортаға салатын, әртүрлі көзқарастардың көрініс табатын, нағыз плюрализмнің мінберіне айналатын болса, масс-медиа жүйесі өз тұтынушылары үшін жаңа мүмкіндік жасау тиіс. Оқырман, тыңдарман, көрермен қауымды БАҚпен тығыз байланыста ұстап, оларды медиа ісіне тарту, шығармашылыққа, ақпарат жинауға қарапайым тұрғындардың араласуын және күнделікті тіршілік түйткілдерінің, әлеуметік проблемалардың басты тақырыпқа айналуы азаматтық журналистика құбылысын туындатады. Әлемтордағы ашық энциклопедия «Википедияға» сүйінсек, Азаматтық журналистика - ақпарат жинауда, есеп беруде, сараптама жасауда және жаңалық таратуда белсенді рөл атқарады. Азаматтық журналистика – БАҚ арқылы ақпарат тарату үздіксіз процесін қарқынды етуге көмектеседі. 2003 жылы Online Journalism Review атты мақалада Джей Ди Лассика азаматық журналистикадағы БАҚты осылайша сараптайды:

1) аудиторияның қатысуы(мысалы, интернеттегі мақалаға қосылған оқырманның пікірі, вебкүнделіктер, мобильді телефондардағы камераға түсірілген бейне, аудио файлдар, жергілікті тұрғындардың жаңалықтары);

2) тәуелсіз жаңалықтар мен ақпараттық сайттар;

3) жаңалық жариялайтын сайттардың интернет пайдаланушыларды ақпарат жинауға қатыстыру;

4) жеке сайттар;

Осыдан біз сайтта, әлеуметтік жүйенің жеке бетінде немесе блогта видео, аудио, мәтін  өнімдерді орнатып, басқалардың осыны жүктеп алуға немесе өзіндікін қосуға мүмкіндігі жасалынатынын көреміз. Ал ақпараттық технологиялар маманы, журналист, әрі блогшы Дэн Гиллмор бүгінгі азаматтық журналистиканың көшбасшысы деп айтуға болады. Ол коммерциялық емес Азаматтық БАҚ Орталығын құрған және өзінің «Біз- медиа» атты кітабында: «Азаматтық журналистика-бұл адамзат үшін адамдармен жасалынған журналистика» деп жазады. Нью-Йорктағы Университеттің журналистикадан оқытушы маман Джэй Роузеннің айтуынша: «Азаматтық журналистер – бұл біз бұрын аудитория деп атаған адамдар», бұл жерде автор бүгінгі блогтарға баға берді деп айтуға болады, себебі блогшылар өзі қызықтайтын немесе зерттейтін салада материал жариялайды. Интернеттегі жаңалықтар ТВ және радиодан да жедел ақпарат жариялайтын болды.

толығырақ мына сілтемеден көре аласыздар  http://medias.lemonde.fr/mmpub/edt/ill/2008/01/14/h_4_RESEAUX+X1I1.gif

2006 жыл. Technorati-дің баға беруі бойынша блог саны 5,5 және ай сайын 2 есе көбейеді. Күн сайын Интернетте 75 мың жаңа интернет-күнделік беті, орта есеппен санағанда секунд сайын 1 жаңа бет пайда болады. Алайда жаңа блогтардың жартысы 3 айдың ішінде 1 рет қана жаңартылады. Блогтардың 9% автоматты түрде шығарылады, көбісі спам(ағылш. spam — қабылдауға келісім бермесе де, бәріне бірдей жіберілетін хабарлама. Алғашқы кезекте,  «спам» термины электрондық хаттарға бағытталады). Pew Internet Center зерттеулері бойынша американдық жасжеткіншектердің 12% блог ашады.19% жасжеткіншек меншікті блог ашса, 28% - тұрақты түрде Әлемтордағы блогтарды оқып отырады. Салыстыру үшін, кәмелеттік жасқа жеткен американдықтар саны  7% - ды құрайды, 27% - басқалардың онлайн-күнделіктерің оқиды. Жеке блогты көп сенаторлар мен конгрессмендер ашты. Hostway компаниясы сауалнама жүргізіп, американдықтардың  ¾ бөлігі блогтармен танысса, сонша саны олар жайында естімеген деген нәтижеге келді. Сауалнамаға қатысқан адамдардың 52%-блогшылардың дәстүрлі БАҚта қызмет жасайтын журналистермен тең құқылы болуы тиіс деп есептейді, алайда олардың блогқа деген сенім деңгейі БАҚқа қарағанда төмен. Бірнеше ірі компаниялар-мысалы Sun Microsystems және Microsoft өз қызметкерлерінің жеке блог жүргізгеніне қарсы емес екенін жариялады.Қытайда Коммунистік Қытай партиясының басты бағытына қарсы материал жазатын блогшыларды құғын сүргінге ұшыратады. Жүйедегі блогардың жалпы саны 15-18 млн-ға жетті.

2007 жыл.  АҚШ әскері\US Army әскери қызметтегі блогшыларға арнайы нұсқау шығарды. Бұндай нұсқау түрі әлі болған емес. Онда маңызды ақпарт бар суреттер мен бейнелерді орнату кезінде аса ұқыптылық талап етілді. Операция, жарылыс, тұтқынға алу кезінде түсірілген немесе жарақат алғандар мен мерт болғандарды, қауіпсіздік сақтау жүйелердің суреттерін орнатуға тыйым салынды.  Бұл ережелерді әскери қызметкерлерімен қатар АҚШтың қарулы күштеріндегі әскери емес адамдар мен әскери  адамдардың жанұясына да қатысты еді. Әскери блогшылардың нақты саны белгісіз. Олардың блогтары танымал болғаны соншалық, кейбір авторлар кітап жазуға келісім-шарт жасады.  Ipsos-Reid зерттеу компниясы саяси блогтардың оқырманы - тіркелген американдық дауыс берушілердің  9% ын құрайды(дауыс беру үшін АҚШ азаматы алдын ала жергілікті сайлау комиссияда тіркелуі қажет). Орташа статистикалық саяси блог оқырманы 43 жаста, оның  табысы АҚШтық орташа табыстан 2 есе жоғары. Оқырманның 75% - ер адамдар. Оқырманның 61% 2004 жылы президенттік сайлауға қатысқан саясаткерлерге қаржылай көмек көрсетті. Сонымен қатар, американдықтардың 18% саяси блогтарды оқып қана қоймай, сол блогтарды жүргізеді. Олардың 36% блогты қоғамдық пікірге әсер ету үшін қолданады. Америка тұрғынының 37% саяси блогтарды оқығандықтан саяси телебағдарламаларды қарамайды.

2003 жыл. Оксфордтық ағылшын тілі сөздігі\Oxford English Dictionary алғаш рет weblog, webloging (блог құру процессі) және weblogger (блог жүргізуші адам) сөздерін қосты.AOL ірі порталы ( интернет-провайдер)алғаш рет әр қолданушы үшін интернетте ақысыз жеке күнделік ашуға мүмкіндік берді.

Блогтар саясатқа кіріп кетті. АҚШ президенттіке үміткер Говард Дин\Howard Dean блог ашып, сайлау мәселелерін жариялай бастады. Блог аты - Dean Call To Action, кейін Blog To America болды. Американың көп саясаткерлері блог және блогшылар арқылы насихат жүргізіп, сайлау кампанияларына қаржы жинай бастады.

2004 жыл. Блогтармен медиалық компаниялар айналыса бастады. Gawker Media компаниясы Wonkette блогын құрды, онда Вашингтондық билік қабырғасында болып жатқан алып қашпа әңгімелер жарияланатын. Дәстүрлі бұқаралық ақпарат құралдары блогтарға шолу жасай бастады және танымал блогшыларды сырт көз, пікір айтушы, сарапшы ретінде шақыра бастады. Дәстүрлі БАҚ және блог арасындағы алғашқы шиеленіс.  CBS телекомпаниясы эфирге  президент Джордж Бушты\George Bush қаралайтын мұрағат құжаттарын жіберген еді. Бұл бағдарлама сайлау кампаниясы болып жатқан кезде шығарылды. Бушты жақтайтын блогшылар CBSтің құжаттары шынайы емес екенін дәлелдеп шықты. Ал CBS кешірім сұрады.  АҚШтың ірі Демокртаиялық және Республикалық партиялары өзінің партиялық съездерінде БАҚ өкілі ретінде бірнеше блогшыны тіркеуден(аккредетациядан) өткізді. Үлкен пәрменділігі бар Foreign Policy журналы бірнеше жүргізуші, саяси сараптамашы, журналистер арасында сауалнама жүргізіп, олардың көбісі жеке интернет – журналға  тұрақты кіреді деген қорытындыға келді. Pew Research Center for the People and the Press өткізген зерттеу көрсеткішетері бойынша  4% американдық Интернет қолданушысы ақпарат алу үшін блогқа жүгінеді. Блогшылар табиғи апат - азиялық цунами кезінде өзінің белсенділігін танытты. Олар жүздеген апат құрбандарының туыстарын табуға көмектесті.

Блог саны 2.4 тан 4.1 млн. құрады.

2005 жыл. Бизнес-журнал Fortune әлемдік бизнес қоғамдастығы үшін маңызы зор танымал 8 блогшының атын жариялады. Advertising Age журналы американдықтардың жұмыс уақытының қаншасы блог оқуға жұмсалатынын зерттеген еді. Белсенді блог оқырман саны шамамен 35 млн. құрды. Бұл АҚШтың қызметкерлер санының ¼ бөлігі. Аптасына блог оқуға орта есеппен әрқайсысы 3.5 сағ. жұмсағаны саналып, 2005 жылы блогқа деген қызуғышылықтан АҚШ экономикасы 5 млрд. жұмыс сағатты жоғалтқаны есептелді.Алғашқы блог-жұмыстан шығарулар Delta Air Lines-та болған(бұрын мына жерде жазған едім). Microsoft компаниясы жеке блог бетінде Apple G5 компьютерінің суреттерін жариялағаны үшін қызметкерін жұмыс орнынан айырды.

 2002 жыл. Ең алғашқы үлкен саяси жанжалдың өзі блогшылардың қатысуымен болған деген пікір бар. АҚШ Сенатының құрметті мүшесі Стром Турмонд\Strom Thurmond ұлықтау кезінде сенат көпшілігінің көшбасшысы  Трент Лотт\Trent Lott Турмонд сайлаудан өтпей қалатын болса, АҚШ ең күшті ел болушы еді деп жария етті. Турмонд 1948 жылы АҚШтың ең жоғарғы постқа үміткер еді. Осыны естіген журналистердің көбісі бұл ақпаратты жариялаған жоқ, тек қана бұндай шараларды телетрансляциялайтын C-SPAN телеарнасы және блогшылар болған оқиғаны детальды түрде жеткізе білген. Ақыры Трент Лотт сенат азшылықтың көшбасшылығы қызметінен кетті. Алғашқы блогтық соғыс америка әскерінің Иракқа кіруімен сипатталады. Әскери қызметкердегілер өз күнделіктерінде соғыстағы әрекеттерді суреттеп отыратын. Тура осындай блогтарды Ирак әскері де жазып отыратын(солардың ішінде ең танымал Salam Paks блогы болған). 

Қараша. Танымал Интернет - кәсіпкер Дэвид Сифри\David Sifry блогтардың алғаш іздеу машинасы Technorati-ді құруы.  (жалғасы бар)                       

Басында блог жай ғана уақыт өткізудің немесе әуестенушіліктің бір түрі болса, уақыт өте келе БАҚтың жаңа түріне, саяси факторға, ал кейін маркетинг пен PR дың жаңа құралына айналды.

1994 жыл. Жаңа кезеңнің бастауы. Студент Джастин Холл\Justin Hall алғаш интернетте күнделік жүргізе бастады. Кейде блогтың алғашқы иесі танымал программист Дэйва Вайнера\Dave Winer болған деп айтады.

 17 желтоқсан 1997 жыл. Терминнің дүниеге келуі. Джорн Бэргер\Jorn Barger «Robot Wisdom» атты интернет-күнделіктің иесі, әрі редакторы, weblog сөзін алғаш рет қолданды. Logging the web (”торда күнделік жүргіземін” деп аударуға болады) – осылайша баяндауыш бастауышқа айналды.

Сәуір-мамыр 1999 жыл. Тіл реформасы. Питер Мерхольц\Peter Merholz  «Peterme» блогының иесі, weblog сөзін екіге бөлді - we blog (біз күнделік жүргіземіз деп аударуға болады). Blog сөзінің негізінде жаңа баянадауыш пайда болды - to blog.

Тамыз 1999 жыл. Революцияның басталуы. Сан-Францискодағы Pyra Labs атты кішкентай компания  Blogger порталын ашты. Бұл алғашқы тегін, қарапайым құрал болды және ол блогосфераның дамуының баспалдағы еді.

Желтоқсан 1999 жыл. Расти Фостер\Rusty Foster (Pyra Labs компаниясы) Scoop бағдарламалық қамтамасыз етуді жасады және ол Kuro5hin сайтында қолданылды. Енді пайдаланушылар пікірлерді модерациядан өткізе алды. Бұл сайт техника мен мәдениет мәселелерін талқылады.

Қараша 2000 жыл. Блогтардың саясаттандырылуы. Тәуелсіз журналист Джош Маршалл\Josh Marshall  «TalkingPointsMemo» атты блог ашты, бұнда “флорида дағдарысы“ талқыланды – АҚШтың Флорида штатындағы дауыс беру кезіндегі дауыстардың саны қалай саналды және т.с.с. даулы мәселелер.

Қыркүйек 2001 жыл. Блогшылар алғаш рет үлкен БАҚ үшін маңызды ақпарат көзіне айналды. Нью-Йорктағы интернет-күнделік авторлары 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған терракт жайлы оқиға орнынан репортаж жүргізді, фото орнатып, куәгерлерден ақпарат жинады. Енді блогтарға деген көзқарас күрт өзгерді. Америка университеттерінің журналистика факультеттерінде блогингті феномен ретінде зерттей бастады. (Әзірге осы, жалғасы бар

ақпарат көзі - http://www.washprofile.org/?q=ru/node/6664

Бұл  Веб 2.0 суретті мына жерден көргеннен кейін блогыма орнатам деп ойладым, бірақ қасына мәтін жазуды әдетке айналдырдым. Веб 2.0 жайында қазақ блогтарынан бұрын да оқыған шығарсыз, мен толықтырып көрейін.  Веб 2.0 концепциясы O’Reilly Media басылмның және MediaLive International компаниясының бірлескен «миға шабуылында» (brain storm) пайда болған. Көп концепциялар тәрізді Веб 2.0-де де нақты шекара жоқ. Сіз Веб 2.0-ді бірнеше ереже және эмпирикалық тәжірибе түрінде көз алдыңызға елестете аласыздар. Олардың бәрі күн жүйесі сияқты біріккен. Веб 2.0 бұл интернеттегі жаңа эволюцияның кезеңі. Әрине, бұл жаңа технологиялар мен жаңа мүмкіндіктер. Негізгілер: AJAX-қарапайым тілмен айтататын болсақ, бұл қайтадан жүктеусіз-ақ веб-бет мазмұның өзгерту технологиясы, оффлайн қосымшаларында сияқты. Сонымен қатар: Google сервистері, RSS, Torrent, Ілмектер, Wiki, Блогтар т.б.

 Сіз жариялаймын деген ақпаратты қалай таңдайсыз? «Мынаны жазамын, ал мынаны жазбасам да болады»- деп қалай анықтайсыз? Материалды(блог жазбаны) жариялау немесе жарияламау шешімі «бұл киноға барайын ба, әлде бармаған дұрыс па», «бұл кітапты оқиың, әлде оқымасам да болады»- деген сияқты шешімдерге ұқсас. Әрине, базалық білім мен үлкен тәжірибе жайында ұмытпаған жөн. Соған қарамастан адамдар ереже мен заңдарды шығаруға құмар, сондықтан да «3 неліктен» принципін ұсынамыз.

1. Неліктен дәл қазір? Бұл өзектілік критериі. Басқаша айтқанда, сіздің ақпараттық себебіңіз бар ма, әлде жоқ? Оқырман сізден: «дәл осы оқиға/адам жайында неге жаздыңыз?»-деп сұрақ қоюы мүмкін, сондықтан да ақпараттық себебіңіз болған дұрыс. «Пизан мұнарасының құлап жатқанына 400 жыл болды». Дәл қазір осындай материал жарияласақ не болар? Неліктен дәл қазір? Егер де ол құлап қалса немесе құлауын тоқтатса, жағдай басқаша болушы еді. Сонымен, «Неліктен дәл қазір?» сұрағы бір адаммен сұхбаттасқан кезде де өз өзектілігін жоймайды. Әр нәрсенің өз уақыты бар демекші, әрқашан маңыздылық, көкейкестілікті жеделділікпен ұштастырған жөн. Мысал.
2. Неліктен дәл осы тақырып? Бұл маңыздылық критериі. Маңыздылықты көп журналистер қаржылық тұрғыдан анықтайды, яғни, А және Б компаниялары арасында $10 млн-ға келіспеушілік болып жатса, ал В және Г компаниялары арасындағы келіспеушілік $100 млн болсын дейік, кім жайында жазасыз деген сұраққа, көбісі екінші компания туралы жазам деп жауап береді. Бірақ кейде өте қызықты келісім-шарттар қаржылық құнынан тәуелсіз баспасөздің бірінші бетттерінде жариялануы мүмкін. Мысал.
3. Неліктен осы жерде? Бұл-редакциялық сәйкестік концепциясы критериі. Неігізінде, редакциялық концепциялар әр баспасөзде бар, бірақ оларды ешкім пайдаланбайды деп айтуға болады. Сонда оларды не үшін шығарады деген сұрақ заңды. Жауап - бір газеттің ақпараттық хабарламаларын басқа баспасөзден айыру үшін, алайда, бір журналист бірнеше газет-журнал үшін ақпарат жариялау мүмкін…әрине бұның бәрі формальдылық және тәжірибе мен теорияны ұштастыру жиі қиынға соғады, бірақ олар бір-бірінсіз өмір сүре алмайтынын ұмытпаңыз.

Бәрімізге белгілі спам сөзі қайдан пайда болды?- бұл сұраққа жауап беріп көрейік. Әуелде, «SPAM» деген сөз 1936 жылы Hornel Foods ет консерві компанияның сауда белгісі болған екен. Ал әлемдік деңгейде спам сөзінің жалықтырып жіберетін жарнама түсінігі «Монти Пайтонның ұшатын цирк» (1969) шоуында SPAM атты скетч арқылы танылды. Бұл скетчтің негізгі мәні – бір кафенің мәзіріндегі әр тағамда «SPAM» бар, американың әзілі біздікімен жараспайтынына келісетін шығарсыз…сонымен, бұл скетч: «Мен спамды ұнатпаймын!» (ағылш.«I don’t like spam!») - деген сөзбен аяқталады және спам сөзі көрініс барысында 100 рет қайталанады. Тағы бір нұсқа бойынша, былай делінгіен, Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін американдық солдаттарға арналған «SPAM» консервісі көп мөлшерде қалған еді. Бұл өнімді тез өткізу үшін Hormel Foods алғаш жарнамалық компания ұйымдастырады. «Spam» деген сөз әр арзан тауары бар дүкен сөрелерінде, автобус пен трамвайларда, газеттерде жазылып тұрады.  Жарнама радиодан да үнемі берілді. Бір сөзбен айтқанда, қайда барсаң, Қорқыттың көрі, жоқ СПАМ.